9 Aandachtspunten voor een succesvolle livegang

De implementatie van een logistiek systeem zoals een nieuw WMS, ERP, APS of TMS is zo veel meer dan alleen een nieuw systeem installeren.

De huidige situatie voldoet niet meer, de organisatie groeit, processen worden te complex of er is behoefte aan meer automatisering en overzicht. Met een systeemimplementatie verander je echter niet alleen het systeem zelf, je verandert vaak ook processen, werkwijzen, data en de manier waarop mensen dagelijks werken.

Op papier lijkt de oplossing vaak al snel duidelijk: er moet een nieuw systeem komen. Maar een logistieke implementatie is zo veel meer dan alleen een nieuw systeem installeren. Je verandert tegelijkertijd processen, data, werkwijzen, verantwoordelijkheden en de manier waarop mensen dagelijks hun werk doen.

Op die noodzakelijke bijkomstigheden kan het al snel misgaan. Want een systeem kan technisch prima werken, wat als de organisatie er nog niet goed mee kan werken? Of een planning wordt door het systeem technisch perfect opgeleverd, maar in de praktijk blijkt het helemaal niet bruikbaar te zijn.

In mijn ervaring zijn dit 9 punten die bij logistieke implementaties om extra aandacht vragen.

1. Begin met de basis te automatiseren

Vaak zie je dat de mensen in de operatie veel te veel tegelijk willen veranderen. Neem de transportplanning bijvoorbeeld. Planners willen, ook wel begrijpelijk, zo veel mogelijk planregels gelijk in het nieuwe systeem hebben. Het liefst worden alle regels en uitzonderingen meegenomen, zodat er uiteindelijk met één druk op de knop direct een complete planning uitkomt.

Maar daarmee ontstaat ook een risico. Want niet iedere uitzondering is nog actueel. En een regel die voor één klant of locatie geldt, hoeft niet automatisch voor alle vergelijkbare situaties te gelden. Als je al die uitzonderingen direct in het systeem wilt bouwen, wordt de inrichting veel te complex.

Nog een voorbeeld is een bepaald type wagen dat voor één winkel of klant noodzakelijk is vanwege gemeentelijke regels. De meeste ritten worden met opleggers gepland, maar voor die ene locatie is een bakwagen nodig. Je kunt ervoor kiezen om die uitzondering direct volledig in de automatische planning mee te nemen. Maar het goed programmeren van die ene bijzondere situatie kan veel meer werk kosten dan het automatiseren van de grote hoeveelheid standaardritten.

In zo’n situatie is het meestal veel slimmer om te faseren.

Eerst automatiseer je  95% van de planning die volgens een standaardproces verloopt. De resterende 5% los je zolang handmatig op.

In dit geval kon de planner de bijzondere bakwagen handmatig inplannen. Daarna kon het systeem de overige orders automatisch plannen met wat er nog over was. Dat levert veel sneller een werkbare oplossing op dan wachten totdat 100% van alle uitzonderingen geautomatiseerd zijn.

In een latere fase kun je vervolgens bekijken of ook die laatste uitzonderingen goed in het systeem kunnen worden opgenomen. Eerst een goede basis die werkt, daarna verder uitbreiden.

2. Een systeem is niet de complete oplossing

Een nieuw systeem kan veel mogelijk maken, maar het systeem zelf lost niet automatisch een procesprobleem op.

Een mooi voorbeeld daarvan is masterdata. Bij het automatiseren van een transportplanning moet het systeem bijvoorbeeld weten hoeveel inhoud of vierkante meters een bepaald type wagen heeft.

Als die gegevens niet goed zijn ingericht, kan het systeem technisch gezien gewoon een automatische planning maken. Alleen klopt de uitkomst niet. Een wagen kan bijvoorbeeld volgens het systeem voldoende capaciteit hebben, terwijl het volume in werkelijkheid helemaal niet past. Of andersom: het systeem plant veel te weinig volume in een wagen, waardoor de beladingsgraad onnodig laag blijft.

Dan heb je dus wel een automatische planning, maar nog geen bruikbare planning.

De masterdata moet eerst goed worden opgebouwd en getest. In de praktijk kan dat best wat zoeken en bijstellen zijn. Pas als de uitgangspunten kloppen, kun je erop vertrouwen dat de automatisering ook de juiste uitkomsten geeft.

Automatiseren heeft alleen zin als de basis waarop je automatiseert klopt.

3. Maak requirements concreet

Voordat je een systeem gaat inrichten, moet duidelijk zijn wat het systeem eigenlijk moet kunnen.

Dat klinkt logisch, maar in de praktijk is dit vaak een omvangrijk proces.

Bij een implementatie moet je bijvoorbeeld met de operatie vooraf bespreken:

  • Welke processen moet het systeem ondersteunen?
  • Hoe moet de informatie worden weergegeven?
  • Welke informatie hebben gebruikers nodig?
  • Hoeveel tijd mag een handeling kosten?
  • Welke processen of systemen zijn van elkaar afhankelijk?
  • Welke uitzonderingen zijn echt noodzakelijk?
  • Wat moet bij de eerste livegang beschikbaar zijn en wat kan later?

Daarvoor kun je requirements-lijsten opstellen. Maar ook dan ben je er nog niet.

Want vervolgens moet je keuzes maken tussen must-haves en nice-to-haves.

Daarvoor is het belangrijk dat iemand over de verschillende onderdelen heen bewaakt welke requirements voor de organisatie echt noodzakelijk zijn. Anders krijgt ieder onderdeel al snel zijn eigen prioriteit en wordt uiteindelijk alles belangrijk gevonden.

De must-haves vormen de basis voor de eerste oplevering. De nice-to-haves kunnen later worden toegevoegd. Dat klinkt misschien minder ambitieus, maar zorgt er juist voor dat je sneller naar een werkbare oplossing komt.

Een goede implementatie begint daarom niet met de vraag wat een systeem allemaal kan, maar met de vraag wat de organisatie daadwerkelijk nodig heeft.

4. Zorg dat je data klopt

Een nieuw systeem kan alleen zo betrouwbaar zijn als de informatie waarmee het werkt.

Bij een implementatie van een transportsysteem werd bijvoorbeeld een koppeling gemaakt met het ERP-systeem om de benodigde leveranciers en klanten beschikbaar te krijgen.

Daarbij werd informatie uit verschillende gegevensbestanden gekoppeld. Tijdens de implementatie bleek dat oude, niet meer actuele leveranciersdata nog aanwezig was. Sommige oude leveranciersnummers kwamen overeen met nieuwe klantnummers.

Het gevolg was dat het systeem informatie liet zien die niet bij de betreffende klant hoorde, maar bij een oude leverancier.

Dat klinkt als een dataprobleem, maar de gevolgen kwamen vervolgens direct in de dagelijkse operatie terecht. Zo kon bijvoorbeeld op een rijopdracht voor een chauffeur een verkeerd leveradres zichtbaar worden.

Dit soort problemen laat zien waarom datacontrole geen sluitpost van een implementatie moet zijn.

Je kunt een systeem technisch goed koppelen, maar als de brondata niet klopt, komt de verkeerde informatie vervolgens wel keurig geautomatiseerd het nieuwe systeem binnen.

Goede automatisering begint daarom met betrouwbare data.

5. Werk vanuit uniformiteit

Een systeem kan niet zomaar één goede werkwijze voor iedereen creëren als de organisatie zelf nog op verschillende manieren werkt.

Stel dat twee bedrijfslocaties verschillende werkwijzen hebben voor hetzelfde proces. Je rolt het nieuwe systeem eerst uit op locatie A en richt het systeem in op basis van de werkwijze daar.

Wanneer je vervolgens hetzelfde systeem op locatie B wilt invoeren, kom je erachter dat de werkwijze daar anders is. Dan ontstaat de vraag: moet het systeem worden aangepast voor locatie B? Moet locatie B anders gaan werken? Of misschien moet locatie A wel anders gaan werken en moet het systeem anders ingericht worden? Daarom is het zo belangrijk om vóór de inrichting en uitrol eerst te bepalen wat de uniforme werkwijze voor de organisatie wordt. Als verschillen tussen locaties echt nodig zijn, leg dan vooraf vast welke verschillen je bewust wilt behouden en hoe je die in het systeem gaat ondersteunen.

Pas daarna kun je per locatie of onderdeel bekijken hoe het systeem en het proces daarop moet worden ingericht. Dat betekent dus niet dat iedere locatie exact hetzelfde moet werken. Er kunnen goede redenen zijn om lokaal af te wijken. Maar die afwijkingen moeten wel bewust worden gekozen.

Eerst bepalen hoe je wilt werken, daarna het systeem daarop inrichten.

6. Reserveer voldoende capaciteit voor het hele traject

Vaak wordt gedacht dat een implementatie naast ieders normale werk kan plaatsvinden. En daar zit een probleem als je het mij vraagt.

Vooraf wordt vaak gedacht dat medewerkers wel tijd kunnen vrijmaken voor een aantal bijeenkomsten, tests en overdrachtssessies. Maar zodra de dagelijkse operatie druk wordt, gaat die operatie natuurlijk voor. Dat is ook wel logisch. Een planner moet vandaag de planning maken. Orders moeten vandaag verwerkt worden. Klanten moeten vandaag worden geholpen.

Maar ondertussen moeten diezelfde mensen ook requirements beoordelen, testen uitvoeren, processen beschrijven, data controleren en beslissingen nemen over de nieuwe werkwijze. In de praktijk zie je daardoor regelmatig dat operationele medewerkers onvoldoende tijd hebben om hun rol in de implementatie goed te vervullen. Het gevolg is dat werkzaamheden blijven liggen, minder grondig worden uitgevoerd of steeds verder opschuiven.

Een implementatie kun je niet simpelweg erbij doen.

Je moet vooraf realistisch bepalen hoeveel capaciteit er nodig is en wie wanneer beschikbaar moet zijn.

Want als juist de mensen die dagelijks met het proces werken onvoldoende tijd hebben om mee te denken en te testen, loop je het risico dat medewerkers structureel te veel op hun bord krijgen en dat zowel de dagelijkse operatie als het implementatieproject daaronder gaan lijden.

7. Test met de praktijk

Een testsysteem kan er op papier goed uitzien. IT en operatie maken testscripts met een aantal algemene processen en vervolgens worden die netjes doorlopen. Maar zodra gebruikers daadwerkelijk gaan testen, komen er vaak veel meer situaties naar boven.

Een standaardorder is bijvoorbeeld prima getest. Maar wat gebeurt er met een order die wordt gewijzigd? Of met een combinatie van artikelen die anders wordt verwerkt? Wat gebeurt er bij een afwijkende klant, een bijzondere vervoerssituatie of een andere combinatie van gegevens?

Tijdens het testen kunnen daardoor ineens tientallen situaties naar boven komen die nog helemaal niet in het testscript stonden.

Sommige daarvan zijn echte fouten. Andere blijken terug te gaan naar de requirements. Weer andere zijn situaties waarvan eerst moet worden bepaald of ze eigenlijk wel onderdeel van de standaardwerkwijze moeten zijn.

Testen is daarom meer dan controleren of het systeem doet wat technisch is afgesproken.

Je moet ook testen of het systeem werkt voor de dagelijkse praktijk van jouw organisatie. Daarbij zijn echte praktijksituaties en gebruikers onmisbaar. En test waar mogelijk op realistische data, zodat je ook ziet hoe het systeem met echte hoeveelheden, combinaties en uitzonderingen omgaat.

Wat op papier werkt, hoeft in de operatie nog niet automatisch te werken.

8. Neem gebruikers mee in de veranderingen

Een nieuw systeem kan voor de projectgroep een grote verbetering lijken. Gebruikers kunnen ondertussen heel andere verwachtingen hebben. Sommige mensen verwachten dat ze bij de livegang meteen van de kelder naar de zolder gaan: alles wordt makkelijker, sneller en geautomatiseerd.

In werkelijkheid is een eerste livegang vaak vooral de start van een nieuwe werkwijze. Niet alles is meteen geoptimaliseerd en sommige verbeteringen komen pas in een latere fase. Daarom moet je vooraf heel duidelijk zijn over wat het nieuwe systeem bij de eerste livegang wel en niet gaat brengen voor de medewerkers die ermee gaan werken.

Daarnaast reageert niet iedereen hetzelfde op verandering. De ene gebruiker pakt een nieuw systeem snel op en vindt het interessant om ermee te werken. Een ander heeft er duidelijk meer moeite mee. Dat kan te maken hebben met ervaring met systemen, onzekerheid over de nieuwe werkwijze of simpelweg het feit dat iemand al jarenlang gewend is om het op een bepaalde manier te doen.

Soms speelt ook iets anders mee. Iemand heeft door jarenlange ervaring veel kennis opgebouwd over het oude systeem en de bestaande werkwijze. Een nieuwe manier van werken kan dan voelen alsof een deel van die opgebouwde kennis of positie verdwijnt.

Dat soort reacties moet je niet negeren. De mensen die moeite hebben met de verandering zijn gelukkig meestal een uitzondering, maar je moet ze wel herkennen, erkennen en meenemen in het traject. Als je daar geen rekening mee houdt, kan het veranderproces behoorlijk vertragen.

Change management klinkt misschien als een groot projectwoord, maar uiteindelijk gaat het om iets heel praktisch: Mensen moeten niet alleen weten hoe een nieuw systeem werkt. Ze moeten begrijpen waarom de verandering nodig is en ermee willen en kunnen werken.

9. Plan ook de nazorg goed in

Een systeem kan live staan en daarmee technisch geïmplementeerd zijn, maar daarmee is de implementatie voor de operatie nog niet klaar. Direct na de livegang komen vaak nieuwe vragen en problemen naar voren. Soms blijkt dat een systeemaanpassing toch nodig is om de basis goed te laten werken. Soms is een requirement anders geïnterpreteerd of blijkt uit de praktijk dat een proces nog aangepast moet worden. Daarvoor moet IT of de leverancier na de livegang voldoende beschikbaar zijn om noodzakelijke problemen snel op te pakken.

Maar nazorg gaat niet alleen over systeemaanpassingen. Ook de opleiding en begeleiding van gebruikers zijn belangrijk. Een veelvoorkomende situatie is dat één of enkele mensen uit de operatie heel nauw betrokken zijn geweest bij de implementatie. Zij kennen het systeem al goed en zijn ook tijdens de eerste dagen na de livegang aanwezig om collega’s te helpen. Maar daarna moeten ook andere medewerkers zelfstandig met het systeem kunnen werken. Als kennis nog onvoldoende is overgedragen aan het hele operationele team, ontstaan er nieuwe vragen en problemen. Soms komen die vervolgens direct bij het technische team terecht, terwijl de oorzaak eigenlijk ligt in onvoldoende uitleg of kennis in de operatie.

Een succesvolle livegang betekent daarom niet alleen dat het systeem werkt, maar ook dat de mensen die ermee moeten werken voldoende zijn voorbereid.

Begin met de basis

Een logistieke implementatie hoeft niet op dag één alles op te lossen. Sterker nog: proberen om meteen alle processen, uitzonderingen en wensen te automatiseren kan de implementatie juist onnodig complex maken en vertragen.

Een goede basis is belangrijker. Zorg dat de requirements duidelijk zijn. Breng de data op orde. Bepaal de uniforme werkwijze. Test met echte praktijksituaties. Zorg dat de juiste mensen tijd hebben om mee te werken. Bereid gebruikers goed voor en regel voldoende nazorg.

Daarna kun je verder bouwen. Meer automatiseren. Extra uitzonderingen toevoegen. Processen verder optimaliseren. Nieuwe mogelijkheden benutten.

Stap voor stap kom je vaak sneller tot een oplossing die in de praktijk echt werkt dan wanneer je alles in één keer wilt oplossen.

Want een nieuw systeem is uiteindelijk pas succesvol als het niet alleen technisch werkt, maar ook aansluit bij de processen, de data én de mensen die ermee moeten werken.

Loop je zelf tegen een systeemimplementatie aan en kun je extra ondersteuning gebruiken bij processen, data, testen of de overgang naar de nieuwe werkwijze? Bekijk dan ook mijn Diensten – Project Support.